Z początkiem 2026 r. Muzeum w Gliwicach zaprasza na nowy cykl wykładów poświęconych dziejom naszego miasta i jego mieszkańców w najdawniejszym okresie jego istnienia, czyli w czasach średniowiecznych i wczesnonowożytnych. Gliwice funkcjonowały wówczas jako jeden z wielu ośrodków handlowo-rzemieślniczych, powstałych na fali kolonizacji na prawie niemieckim w XIII wieku. W końcu XVIII wieku zaczyna się kolejny etap dziejów Gliwic, związany z industrializacją… Cykl „Gliwice w średniowieczu i czasach wczesnonowożytnych” złożony jest z czterech spotkań, a przygotował go i prowadzić będzie prof. dr hab. Piotr Boroń z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego.
Wykłady oparte będą na wieloletnich pracach badawczych prof. Boronia, których wyniki prezentowane były w wielu publikacjach, szczególnie trzech książkach jego autorstwa: „Dawne Gliwice. Studia z dziejów miasta i jego mieszkańców. Wokół gliwickiego rynku”, „Burmistrzowie Gliwic do 1808 roku” oraz „Gliwiccy pisarze miejscy”. W wykładach przedstawione zostaną także wyniki niepublikowanych jeszcze badań.
„Zadaniem wykładów będzie przedstawienie czterech aspektów dziejów miasta: prawa, zmian przestrzennych, kwestii gospodarczych i wreszcie religijności dawnych gliwickich mieszczan” – mówi prof. Boroń.
Na wykłady zapraszamy do Willi Caro w styczniu, lutym, kwietniu i czerwcu. Pierwszy wykład, pt. „Aspekty prawne funkcjonowania miasta”, już we środę, 21 stycznia, o godz. 17.00. Udział we wszystkich wykładach – wolny, liczba miejsc ograniczona.
***
Środa, 21 stycznia 2026, godz. 17.00
Wykład: Aspekty prawne funkcjonowania miasta
Od XIII wieku w Europie Środkowej zaczęły powstawać miasta na prawie niemieckim. Istotą powołania do życia miasta było nadanie mu odpowiednich przywilejów, które powoływały nową wspólnotę, samorządną i tylko częściowo zależną od właściciela ziemi, w przypadku Gliwic – księcia. Prawo stanowiło podstawę funkcjonowania wspólnoty, określając zasady życia, gospodarowania, dziedziczenia czy kwestie sądownicze. Pierwszy wykład o dziejach dawnych Gliwic musi zatem zacząć się od przedstawienie aspektów prawnych. Miasto założone w drugiej połowie XIII wieku przeszło kilka etapów swych dziejów, gdy zmieniało się prawo. Pierwszym etapem było miasto książęce, z dominującą rolą dziedzicznego wójta. W końcu XV wieku wspólnota miejska wybiła się na niepodległość, wykupiono wójtostwo, władza przeszła w ręce burmistrza i rady miejskiej. To oni teraz powoływali wójta, który stał się już tylko urzędnikiem zależnym od mieszczan. Ale w XVI wieku Gliwice zostały przez swego właściciela, cesarza Ferdynanda, zastawione prywatnemu właścicielowi. Mieszczanie po krótkich rządach zastawcy, zdecydowali się na przejęcie zastawu we własne ręce, a następnie wykupienie praw własnościowych do całego terenu ziemi gliwickiej. Zmieniło to mocno stosunki prawne w mieście. Miasto weszło w rolę dawnego księcia, choć oczywiście nikt Gliwic tak nie traktował. Dzieje wolnego i niezależnego miasta skończyły się w chwili zajęcia Śląska przez Królestwo Prus. Zmieniły się także regulacje prawne, choć wiele instytucji pozostawiono, zmieniając jednak ich zakres działania. Dopiero reformy, które wprowadzono w Prusach w obliczu klęski jaką to państwo poniosło w czasie wojen napoleońskich, wprowadziły nowe warunki prawne, w których rozwijały się Gliwice.
Cykl wykładów: Gliwice w średniowieczu i czasach wczesnonowożytnych| Prowadzenie:| prof. dr. hab. Piotr Boroń (Instytut Historii Uniwersytetu Śląskiego) Wstęp wolny, liczba miejsc ograniczona| Organizator:| Muzeum w Gliwicach