Czy Gliwice mają swój literacki „Genius Loci”? Zdecydowanie tak. Tegoroczna edycja Gliwickich Dni Dziedzictwa Kulturowego pokaże, jak wiele literackich historii kryje się w mieście.
Można przejść przez Gliwice setki razy i wciąż nie wiedzieć, że idzie się śladem pisarza. Że mijana kamienica pojawia się w czyjejś pamięci, plac ma swoją literacką historię, a zwyczajna ulica była kiedyś częścią opowieści zapisanej w innym języku. Tegoroczne Gliwickie Dni Dziedzictwa Kulturowego proponują eksperyment: zamiast oglądać miasto – przeczytajmy je.
Tadeusz Różewicz, Horst Bienek, Adam Zagajewski, a także XIX-wieczni podróżnicy – każdy z nich zobaczył Gliwice inaczej i każdy pozostawił po sobie własny literacki ślad. To właśnie z tych śladów powstanie tegoroczna opowieść o Gliwicach. 19 i 20 września historyczne centrum miasta stanie się sceną spotkań z pisarzami, poetami, kronikarzami i podróżnikami, a dobrze znane miejsca odsłonią swoje mniej oczywiste, literackie oblicze.
Po latach, w których kolejne edycje Gliwickich Dni Dziedzictwa Kulturowego prowadziły uczestników przez poszczególne dzielnice miasta, wydarzenie powraca do jego historycznego centrum. Tym razem jednak spojrzymy na Gliwice nie przez pryzmat ulic, budynków czy dzielnic, lecz przez słowa tych, którzy potrafili zamienić miasto w literaturę.
Bohaterami XXIV edycji GDDK będą twórcy, których nazwiska na trwałe zapisały się w historii Gliwic, Górnego Śląska, Polski i Europy. Wśród nich znajdą się m.in. Benno Nitsche, ks. Johannes Chrząszcz, Julian Ursyn Niemcewicz, Artur Silbergleit, Tadeusz Różewicz, Horst Bienek i Adam Zagajewski. Ich twórczość, wspomnienia, kroniki i relacje pozwalają spojrzeć na Gliwice z wielu perspektyw – polskiej, niemieckiej i żydowskiej, lokalnej i europejskiej, historycznej i osobistej.
Program tegorocznych GDDK będzie zaproszeniem do czytania Gliwic na nowo. Spacery tematyczne poprowadzą uczestników śladami gliwickich literatów – zarówno do miejsc dobrze znanych, jak i tych, które łatwo minąć bez świadomości ich literackiego znaczenia. Literatura zmienia perspektywę. Zwykła ulica staje się fragmentem czyjejś biografii. Kamienica – świadkiem wydarzeń. Plac – miejscem wspomnienia. Miasto przestaje być tylko przestrzenią, a zaczyna być opowieścią.
Podczas GDDK teksty literackie zabrzmią także na żywo. W muzealnych przestrzeniach odbędą się interpretacje przygotowane z udziałem aktorów Teatru KOREZ. Dzięki nim teksty, które przez lata pozostawały na kartach książek, powrócą do miasta, które było ich inspiracją.
Jednym z najważniejszych wydarzeń tegorocznej edycji będzie premierowy pokaz filmu dokumentalnego Petera Lachmanna „Kto to jest ten Różewicz?”, przygotowanego specjalnie z myślą o XXIV Gliwickich Dniach Dziedzictwa Kulturowego. Film stanie się okazją do spotkania z Różewiczem mniej pomnikowym, bardziej osobistym – i do przyjrzenia się związkom poety z miastem.
Literatura to nie tylko książki. To także materialny ślad procesu twórczego. Dlatego podczas GDDK będzie można zobaczyć wystawę poświęconą warsztatowi pisarza. Zabytkowe pióra, kałamarze, przyciski do papieru i elementy wyposażenia gabinetu literackiego pozwolą zajrzeć za kulisy pracy autora z czasów, gdy tekst powstawał nie na ekranie komputera, lecz przy biurku, na papierze, często zapisanym odręcznym pismem.
Program uzupełnią wykłady, zajęcia edukacyjne i debata Z2 poświęcona naturze literackich Gliwic. Uczestnicy ruszą również tropem napisów znajdujących się na gliwickich murach. Będzie to nieco przewrotna podróż w „nieliteracką” historię miasta – pokazująca, że miejskie opowieści powstają nie tylko w książkach.
GDDK to również publikacje, które pozostają z mieszkańcami na dłużej – foldery poświęcone bohaterom GDDK oraz kolejny tom serii „Gliwice znane i nieznane”, przybliżający historię gliwickich Żernik – dzielnicy, o której opowiadała poprzednia edycja wydarzenia.
Od ponad dwóch dekad Gliwickie Dni Dziedzictwa Kulturowego pokazują, że historię miasta można odkrywać na wiele sposobów – przez architekturę, fotografie, wspomnienia, przedmioty i miejsca. Tegoroczna edycja dodaje do tej listy jeszcze jeden, wyjątkowo ważny wymiar: literaturę.
Bo Gliwice to nie tylko miasto, które ma swoją historię. To także miasto, które zostało opowiedziane.
Sobota - niedziela, 19 - 20 września 2026
XXIV Gliwickie Dni Dziedzictwa Kulturowego
„Gliwice. Miasto opowieści”
Wydarzenie pod patronatem Prezydent Gliwic Katarzyny Kuczyńskiej-Budki
Szczegółowy program XXIV edycji GDDK zaprezentujemy na stronie Muzeum w Gliwicach: www.muzeum.gliwice.pl.
Wstęp na wszystkie wydarzenia w ramach XXIV GDDK jest bezpłatny
Partnerzy XXIV edycji GDDK: DAKO, Basiliana Italian Bistro
Patroni medialni: TVP Kultura, Polskie Radio Katowice, Ślązag, Nowiny Gliwickie, Telewizja Radio Imperium, Magazyn Śląsk, 24Gliwice, Twoje Gliwice, Dziennik Zachodni
Organizator: Muzeum w Gliwicach