Cyganeria krakowska: program ideowy, styl życia i mit artysty-buntownika

 

„Na lewym brzegu Wisły wykwitło nowe dla Krakowa zjawisko – cyganeria. I gdybyż jedna! Niemal równocześnie oglądał Kraków cyganerię malarską, cyganerię Pawlikowskiego, cyganerię Zapolskiej, cyganerię Przybyszewskiego, cyganerię bronowicką, ba, można by powiedzieć cyganerię Lutosławskiego i Daszyńskiego, nie licząc cyganerii studenckiej”

Znaszli ten kraj?... Tadeusz Boy Żeleński

 

„Wykład będzie próbą opowieści o zjawisku krakowskiej bohemy, o jej licznych odłamach i łączących je wspólnych zasadach: poczuciu osamotnienia w społeczeństwie i buncie przeciwko staremu porządkowi obyczajowemu, zastanym normom - również estetycznym. Wyróżnikami cyganerii była walka o wolność indywidualną artysty, programowa zła sytuacja ekonomiczna i związana z tym beztroska o jutro, podatność na używki wpływająca na równowagę psychiczną, niepokój i stany emocjonalne. Krakowscy dekadenci swą odmienność podkreślali prowokującym wyglądem i zachowaniem stojącym w kontrze do filistrów. Tworząc mit artysty – buntownika nawiązywali m.in. do  późnoromantycznej cyganerii warszawskiej z lat 1830-1869 jednocześnie naśladując współczesną cyganerię paryską, berlińską i monachijską. Bohaterami wykładu będą takie postaci jak Stanisław Wyspiański, Włodzimierz Tetmajer i Lucjan Rydel, Eliza Pareńska i Feliks Jasieński, Dagny i  Stanisław Przybyszewscy, Tadeusz Pawlikowski i Józef Kotarbiński oraz miejsca, w których „zbuntowanych” można było spotkać” – mówi Magdalena Laskowska, kuratorka wystawy.